İngilizce metinlerde çok sık rastladığımız ve bize ters gelen bir uygulama var. Bir cümlede virgülle ayrılmış sözcüklerin sonuncusu, “virgül”le birlikte “and” ile de ayrılır.
Bugün de yine karşıma çıkınca dayanamadım ve bu virgülün gerekli olup olmadığını düşündüm. Bana gereksiz geldi. Hatta acaba İngiliz Dil Kurumuna bunun gereksiz olduğunu mu yazsaydım, diye düşünmeden edemedim. Bu tür durumlarda sıkça duyduğum; ama terbiyem bunu söylemeye müsait olmadığı için kendimce yumuşattığım bir söz geldi aklıma: Yerdeki leyleği öptük uçanlar kaldı.
Bir şeyin bir insana gereksiz gelmesi, onun gereksiz olduğu anlamını taşımaz. Ben de böyle yaparak, acaba gerekli mi gereksiz mi konusunu irdeledim ve iyi ki İngiliz Dil Kurumu’na “Bu hatadan bir an önce dönün” diye bir mail atmadım. (Onlar da zaten hemen bir toplantı yapıp bu konuyu görüşeceklerdi.)
İngilizlerin neden böyle bir uygulama yaptıklarını araştırdım. Aslında iki türlü de kullanılabildiğini gördüm. Bunda bir hata yok; ama o kadar ince bir şey yakalamışlar ki örneği gösterince siz de hak vereceksiniz.
I dedicate this book to my brothers, George, and Richard.
Eğer yukarıdaki cümlede “virgül” ve “and”i birlikte kullanmazsak “Bu kitabı, kardeşlerime, George’a ve Richard’a ithaf ediyorum.” olurdu. Yani üç farklı kişi gibi: Kardeşler ve bir de George ile Richard. “Virgül” ve “and” birlikte kullanıldığında okuyan kişi şu şekilde anlıyor. “Bu kitabı kardeşlerim George ve Richard’a ithaf ediyorum.” Toplamda iki kişiye ithaf etmiş oluyor. Doğrusu da bu.
Yeri gelmişken yapay zeka çevirilerinde bu tür farklar, pek de göz önünde tutulmuyor. Bunun yanı sıra örneğin makaleler içinde geçen “abstract” sözcüğü bile “öz” değil de sanat alanında çokça kullanılan “soyut” sözcüğü olarak çevriliyor. Bu yapay zekanın tepesinde aklı başında birileri olmazsa komik duruma düşüyor. Buna bi’ el atılsa da diller hak ettiği değeri görse.
Konumuza dönecek olursak, "And" öncesindeki “virgül” mantıksız değildir, hatta bazı durumlarda anlam karmaşasını önlemek için faydalıdır; ancak bu kullanım tarza bağlıdır ve her zaman gerekli değildir. Gerekli olduğunda ise kullanılması oldukça kolaylık sağlar, yanlış anlamaların önüne geçer.
Bazı yayınevleri Oxford virgülünü kullanmaz. Oxford Üniversitesi Yayınları gibi bazı prestijli kurumlar ise kullanılmasını önerir ki “Oxford Virgülü” tabiri de buradan gelir.
Bu yazıyı yazmadan önce de İngilizce ile haşır neşir olan birilerine sordum. Bu tür bir kullanımdan haberdar olduklarını; ancak neden böyle bir kullanım olduğunu araştırmadıklarını söylediler.
Bir virgülün peşinden 100 metre koşusu yaptık. Bence değdi. Merakım, sizin de merakınızı giderir umarım. Bu virgül meselesini de burada noktalamış olalım.
